Prostitutie (Latijn: Prostituere betekent oorspronkelijk: te koop aanbieden (pro en statuo)) is het tegen betaling ter beschikking stellen van het lichaam voor seksuele handelingen.

Inhoud Definities Benamingen Geschiedenis Het Oude Griekenland Romeinse wereld Christendom Middeleeuwen Zestiende tot achttiende eeuw Nederland Negentiende eeuw Twintigste eeuw Prostitutiebeleid Nederland Opheffing bordeelverbod Effecten wetswijziging Evaluatie 2007 Aanvullende maatregelen België Andere landen Morele argumenten Gezondheid Klanten Aantal klanten Klanten per land (tabel) Kenmerken klanten Vraag: groter of kleiner? Slavernij en dwang rondom prostitutie Sekstoerisme Advertenties Prostitutie in de populaire cultuur In literatuur In speelfilms In televisieseries In computerspellen Externe links Bronnen, noten en/of referenties

Definities

Prostitutie wordt op verschillende manieren beoefend:

Bij tippelprostitutie wacht de prostituee, meestal suggestief gekleed, op straat op klanten. De klanten rijden in hun auto's langs. De dienst wordt verleend in de auto of in een hotelkamer dichtbij. Deze vorm van prostitutie heet tippelen en de vrouwen worden tippelaarsters genoemd. Zij worden vaak "beschermd" door een man, die souteneur of pooier genoemd wordt. Misbruik komt bij deze vorm van prostitutie vaker voor. Een beperkt aantal gemeenten in Nederland kennen speciale tippelzones.

De bordeelprostitutie vindt plaats in bordelen; huizen die speciaal voor prostitutie zijn ingericht. Ze zijn vaak te vinden in de rosse buurt in grote steden. In Nederland is in 2000 het bordeelverbod afgeschaft. Sindsdien kan elke gemeente vaststellen hoeveel bordelen binnen de gemeentegrenzen worden toegestaan, en waar. De wet verplicht elke gemeente ten minste één bordeel toe te staan.

Bij raamprostitutie wacht de prostituee schaars gekleed achter het raam van een gehuurde ruimte op klanten. Deze vorm van prostitutie komt voor in Nederland, België, Duitsland en Zwitserland. De bekendste locatie in Nederland is het Wallengebied in Amsterdam. Ook bij raamprostituees komen souteneurs veel voor, maar er zijn ook zelfstandig werkende prostituees.

Bij een escortservice belt de klant een bemiddelingsbedrijf op. Dit bedrijf stuurt vervolgens een prostituee, in dit geval callgirl genaamd, naar het huis van de klant, of naar diens hotelkamer. Er zijn ook veel zelfstandig werkende 'escorts', die voor belangstellenden te vinden zijn via bepaalde websites. De service van zo'n escortwebsite bestaat over het algemeen alleen uit een 'gallery' van advertenties met plaatjes en een korte beschrijving. De prostituant betaalt de website een bedrag voor het doorgeven van de contactinformatie, en de prostituee betaalt abonnementsgeld voor haar advertentie aan de exploitant van de website. De rest van de transactie is tussen klant en prostituee zelf. Er zijn ook websites die geheel gratis toegankelijk zijn. Internet is een medium wat tegenwoordig veel gebruikt wordt voor prostitutie en met name voor escortservice in de homowereld, vaak via chatboxen en profielensites. Uiteraard ook op heterochatboxen en profielensites. Men kan via internet snel en makkelijk een prostituee/escortservice vinden als men een beetje de weg weet op het internet.

Bij thuisprostitutie vindt prostitutie plaats bij de prostituee aan huis. Soms heeft de prostituee een camper op een vaste plaats staan, waar de klant langskomt.

Tempelprostitutie is een vorm van prostitutie waarbij de prostituees tempelslaven zijn en hun seksuele diensten bieden voor de god/godin. Het kwam in de Klassieke Oudheid voor en bestaat nu ook nog in India en Nepal.

Prostitutie komt ook voor in massagesalons, en in sommige Aziatische landen ook in kapperszaken. Hier worden de seksuele diensten aangeboden om een grotere fooi te ontvangen.

Benamingen

De meeste prostituees zijn vrouwen die hun diensten aan mannen aanbieden, vaak worden zij ook hoer genoemd. Dit woord is van Indo-Europese afkomst en kwam zo in het Oudnoors terecht als hóra (overspelige vrouw). Het woord is ook verwant met het Latijnse carus (geliefde) en het Oudindische kāma- (begeerte, vandaar Kamasutra). Lichtekooi, lichte vrouw, licht meisje, vrouw van lichte zeden en meisje van plezier zijn ook benamingen voor prostituees.

Ook mannen kunnen zich prostitueren; zij worden aangeduid als prostitués. Mannen die zich aan mannen aanbieden worden businessboy of escortboy genoemd; een bekende pejoratieve benaming is schandknaap. Mannen die hun seksuele diensten aan vrouwen aanbieden worden aangeduid als gigolo's.

Geschiedenis^[1]

Het Oude Griekenland
In de steden van het Oude Griekenland (±1100 – 146 v.Chr.) was prostitutie, van zowel vrouwen als mannen, een tamelijk omvangrijke bedrijfstak, waar nauwelijks geheimzinnig of veroordelend over werd gedaan. Aan de legendarische bestuurder Solon wordt toegeschreven dat hij rond 600 v.Chr. in Athene de staatsbordelen instelde met gereguleerde prijzen, zodat seksuele bevrediging ook bereikbaar werd voor de gewone man met de smalle beurs.

Vrouwelijke prostituees waren er in categorieën. Op de laagste trede stonden de pornai, hoeren die als slavin, of buitenlandse, eigendom waren van wat we nu een ‘pooier’ zouden noemen, maar wat in die tijd een gerespecteerde burger kon zijn: pooier werd gezien als gewoon beroep, zoals cafébaas of belastingophaler. De pooier stelde zijn hoeren te werk in bordelen in de toenmalige ‘rosse buurten’ in de steden en havensteden. Een stap hoger op de ladder stonden de zelfstandig werkende prostituees: soms voormalige pornai die hun eigen vrijheid hadden (terug-)gekocht, soms arme weduwen, soms vrouwen van buitenlandse afkomst die geen stadsrechten hadden. Hun tarieven varieerden nogal; een enkeling slaagde erin een respectabel fortuin bij elkaar te verdienen; in Athene moesten deze prostituees zich laten registreren en een belastingaanslag betalen. De hoogste categorie waren de hetaeres, gezelschapsdames oftewel courtisanes, die een hoge algemene ontwikkeling hadden en konden converseren met beschaafde heren; vergelijkbaar met de Japanse geisha’s. Sommige hetaeres stonden in hoog aanzien, zoals Aspasia, de maîtresse van de generaal en staatsman Pericles in de vijfde eeuw voor Chr.; sommige waren zeer rijk, woonden omringd door slaven in grote huizen.

Mannelijke prostitués waren er vooral in de categorie pornoi, doorgaans slaven of buitenlanders, in de adolescentenleeftijd. Ze werkten in bordelen, sommigen als gigolo voor vrouwelijke cliëntèle maar de meerderheid werkte voor mannelijke klanten. Er was ook een kleine categorie van hetairekos, jongens die de puberteit al ontgroeid waren maar door een man werden onderhouden als minnaar, gezelschap, ‘escort’. Voor (jonge) mannen was het echter wel een schande om zich te prostitueren, en als het ontdekt werd konden aan hen, als ze volwassen geworden waren, bepaalde burgerrechten worden ontnomen. Want, zo was de redenering (volgens de schrijver Aeschines): wie zijn lichaam heeft verkocht voor het plezier van anderen zal niet aarzelen de belangen van de samenleving als geheel te verkopen.

Romeinse wereld
In het Oude Rome, waarvan de geschiedenis begon rond de tiende eeuw voor Christus, was de organisatie van prostitutie vergelijkbaar met die in het Oude Griekenland. Toen het Romeinse Rijk rond het begin van onze jaartelling sterk groeide waren prostituees/prostitués doorgaans buitenlandse slavinnen/slaven, gevangen of gekocht, of vondelingen die voor de prostitutie waren opgevoed. Ook werden soms criminele vrije vrouwen bestraft met prostitutie-slavernij. In Pompeii, een stad ten zuiden van Napels met tienduizend inwoners die in 79 n.Chr. werd bedolven onder lava, werden negen bordelen met één kamer, en een groot bordeel met tien kamers aangetroffen.^[2] Net als in de Griekse wereld slaagden ook in het Romeinse Rijk sommige prostituees erin zichzelf vrij te kopen.

Christendom
De heilige teksten van jodendom en christendom, Tenach en de Bijbel, doen geen duidelijk veroordelende uitspraken over prostitutie (zie Jodendom en christendom over prostitutie). Desalniettemin lijken de dominante stromingen binnen het christendom, die met name na 325 n.Chr. grote invloed krijgen in het Romeinse Rijk, vrij snel alle seksuele activiteit buiten het huwelijk, en dus ook prostitutie, als onwenselijk, verwerpelijk dan wel zondig te beschouwen.^[3] Vanaf 380 wordt één vorm van christendom ^[4]  staatsgodsdienst in het Romeinse Rijk. Ondanks de verwerping van prostitutie door de kerk wordt prostitutie in het nu christelijke Romeinse Rijk doorgaans toch getolereerd, bijvoorbeeld omdat prostitutie ‘groter kwaad’ zoals verkrachting, sodomie en masturbatie zou voorkomen.^[5] De vermaarde kerkvader, theoloog en bisschop Augustinus van Hippo (354-430 n.Chr.) zou al gezegd hebben, dat het verdrijven van prostitutie uit de samenleving, de samenleving ernstig zou ontregelen.^[6] In 476 na Chr. stort het West-Romeinse Rijk in, het Oost-Romeinse Rijk blijft nog duizend jaar bestaan. De periode tussen ongeveer 500 en 1500 na Chr. in West- en Midden-Europa, waar het West-Romeinse Rijk had bestaan óf het christendom vanuit de kerk ‘van Rome’ was verbreid, wordt aangeduid als de ‘Middeleeuwen’.

Middeleeuwen
Als het West-Romeinse Rijk is ingestort en de Romeinse organisatie van de prostitutie daar wegvalt, zijn veel prostituees desondanks nog steeds slavin. In rooms-katholiek Europa verwerpt de kerk prostitutie, maar prostitutie wordt doorgaans toch getolereerd, bijvoorbeeld omdat prostitutie ‘groter kwaad’ zoals verkrachting, sodomie en masturbatie zou voorkomen.^[5] Door religieuze campagnes tegen slavernij, en de overgang naar een vrije-markteconomie, wordt prostitutie een soort ‘bedrijfstak’, die vaak met tegenzin en onder restricties getolereerd wordt door de overheden. In de Hoge middeleeuwen (± 1000-1250) verbieden stadsbesturen meestal het bedrijven van prostitutie binnen de stadsmuren, maar gedogen haar daarbuiten, al was het maar omdat hun gezag en macht niet verder reikt dan tot die stadsmuren. In Noordwest-Europa wijzen stadsbesturen ook regelmatig bepaalde straten aan waar prostitutie wordt getolereerd. In latere tijden wordt het in Zuid-Europa juist gebruikelijk om officiële stadsbordelen in te stellen, en alle prostitutie die daarbuiten plaatsvond strafbaar te stellen.

Zestiende tot achttiende eeuw
Na epidemieën van syfilis eind 15de eeuw, en verbreiding van meer seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA's), bestrijden kerk en overheden in Europa de prostitutie fel. Bij de opkomst van de Reformatie begin 16e eeuw sluiten in Zuid-Duitsland veel steden hun bordelen in een poging de prostitutie uit te roeien. Ook in Nederland wordt tijdens de Opstand prostitutie onder invloed van de Reformatie verboden. In de 18de eeuw wordt de houding van de overheden in Europa tegenover prostitutie weer toleranter.

Nederland

Negentiende eeuw
In 1811, tijdens de Franse tijd in Nederland, werd het verbod op hoererij afgeschaft met de invoering van de Code Pénal. Ook nadat de Fransen vertrokken waren, bleef dit van kracht - met als voornaamste argument dat de prostituees verplicht konden worden mee te werken aan medisch onderzoek. Hiertoe werd vooral vanaf 1860 een sanitair toezicht ingesteld, reglementering genoemd, om de verspreiding van geslachtsziektes tegen te gaan. Rond 1880 ontstond met de opkomst van de vrouwenbeweging meer weerstand tegen deze reglementering. Dit werd bekend onder de naam abolitionisme, wat niet toevallig herinnerde aan de strijd tegen de slavernij.

De abolitionisten groeiden uit tot een verbond van protestanten, feministen, vrijdenkers en socialisten en progressieve liberalen. Voorman was dominee Hendrik Pierson, die zich liet inspireren door Josephine Butler. Hij richtte in 1879 de Nederlandse Vereeniging tegen de Prostitutie op.

Twintigste eeuw
In 1911 bleek de campagne van de abolitionisten succesvol met de invoering van de zedelijkheidswetgeving (artikelen 250bis en 250ter). Hierin werd een verbod ingesteld op bordeel houden, vrouwenhandel, pooierschap en het tonen van voorbehoedmiddelen en pornografie. Prostitutie zelf werd echter niet verboden.^{[7][8][9][10]}

Sinds de jaren tachtig nam het aandeel (illegale) immigranten onder de prostituees toe, vooral uit Zuidoost-Azië en Midden- en Oost-Europa.

Prostitutiebeleid

Nederland
In 2000 is in Nederland het bordeelverbod opgeheven. Dat wil zeggen dat de exploitatie van prostitutie niet meer strafbaar is. De opheffing van het bordeelverbod had globaal twee doelen: enerzijds het reguleren van de vergunde seksbedrijven om de sector en de positie van de prostituees te verbeteren en anderzijds het strenger optreden tegen niet vergunde seksbedrijven om misstanden beter aan te kunnen pakken.

Mensenhandel
Een belangrijk doel van het prostitutiebeleid is het tegengaan van uitbuiting van mensen voor prostitutie: mensenhandel^[11]. Politie, justitie en het openbaar ministerie waren ook vóór de opheffing van het bordeelverbod al bezig met het aanpakken van mensenhandel. Er waren protocollen, beleidsplannen en speciale richtlijnen voor de aanpak van vrouwenhandel rond de prostitutie. In een vertrouwelijk rapport uit 1998 aan de regering, stelde de Amsterdamse politie dat op de Wallen 27 netwerken van vrouwenhandelaren actief waren. Vrouwen stonden vaak zeven dagen per week zestien uur achter de ramen, werden doorverkocht aan andere handelaren en souteneurs handelden in valse identiteitspapieren, wapens, drugs en medicijnen.^[12] Datzelfde jaar stelde de Raad van Hoofdcommissarissen dat politie en justitie ‘te weinig weten over aard en omvang van handel in vrouwen ten behoeve van prostitutie’^[13]. In 1998 diende de regering een wetsvoorstel in voor afschaffing van het bordeelverbod: die afschaffing moet het mogelijk maken vrouwenhandel met meer succes te bestrijden en ‘de uitbuiting van minderjarigen, illegalen en onvrijwilligen in de prostitutie te bestrijden en hulpverleningsinstanties beter toegang te bieden tot deze nu officiële beroepsgroep’. Niet iedereen is het eens met de aanname dat de opheffing van het bordeelverbod nodig is om mensenhandel beter aan te pakken. Zij denken dat politie en justitie reeds voldoende juridische en strafrechtelijke mogelijkheden hebben om vrouwenhandel aan te pakken, maar er te weinig capaciteit voor reserveren. Het juridische kader is volgens hen dus niet het probleem: het beter handhaven van de huidige regels zou het probleem al kunnen oplossen.

Opheffing bordeelverbod
Op 1 oktober 2000 is de strafbaarstelling van exploitatie van prostitutie officieel uit het wetboek van strafrecht verdwenen. Mensen die in de prostitutie werken moeten sinds 2000 ook belasting afdragen.

Effecten wetswijziging
Het is niet duidelijk wat de effecten zijn van de opheffing van het bordeelverbod. De meeste onderzoeken laten zien dat de positie van de prostituee in elk geval nauwelijks is verbeterd, terwijl dit toch één van de doelstellingen van de wetswijziging was. Wel zijn er tekenen dat de prostitutiesector 'schoner' is geworden. Doordat bedrijven een vergunning moeten aanvragen kan de overheid eisen stellen aan exploitanten en deze beter handhaven. Maar het is ook mogelijk dat de overheid zich teveel heeft gericht op de vergunde bedrijven en hierdoor de niet-vergunde bedrijven teveel los heeft gelaten. Vóór de opheffing van het bordeelverbod was de prostitutiebranche in zijn geheel 'grijs': er was een bordeelverbod, maar sommige bedrijven werden gedoogd. Na de opheffing splitste de sector zich in een 'wit' (vergund) deel en een 'zwart' (niet vergund) deel. Over het niet-vergunde deel is weinig bekend - juist doordat het niet vergund is. Het lijkt redelijk aan te nemen dat er minder misstanden in de vergunde bedrijven zijn, maar diverse onderzoeken wijzen op het tegendeel:

• Het prostitutiebeleid richt zich op prostituees en exploitanten. De pooier is eigenlijk buiten beeld gebleven. Een rapport door het Willem Pompe Instituut^[14] suggereert dat in de vergunde raamprostitutie op de Wallen in 2004 nog altijd pooiers zijn die vrouwen kunnen uitbuiten en dwingen tot prostitutie. Met name Oost-Europese vrouwen zouden door criminele pooiers of pooiergroepen worden geëxploiteerd. Op een doordeweekse dag op de Wallen zouden ongeveer 20 Nederlandse vrouwen door pooiers worden gedwongen te werken. De exploitanten van seksbedrijven verhinderen volgens de onderzoekers niet dat prostituees die voor een souteneur werken in hun bedrijf aan de slag kunnen gaan. Dit probleem zou overigens vooral spelen in de raamprostitutie en veel minder in andere sectoren^[15].
• De Vierde rapportage van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel 2005 geeft cijfers over de mensenhandel in Nederland en suggereert dat die zich vooral afspeelt in de seksbedrijven mét vergunning.
• In het rapport Schone Schijn uit 2008, trekt de Landelijke Recherche de conclusie dat vooral in de raamprostitutiesector nog altijd mensenhandel (lees: prostitutie onder dwang) voorkomt ^[16]. Dit blijkt uit een strafrechtelijk onderzoek (sinds 2006) naar een groep verdachten van mensenhandel: de zaak 'Sneep'. Het rapport signaleert "bedreigingen, geweld, angst en afhankelijkheid" en stelt dat mensenhandelaren, pooiers en bodyguards in de vergunde raamprostitutie in Amsterdam, Alkmaar en Utrecht jarenlang hun gang konden gaan.

Evaluatie 2007
Een in 2007 door het Ministerie van Justitie uitgevoerd onderzoek naar de effecten van de opheffing van het bordeelverbod, stelt dat de gemeenten de seksbedrijven beter onder controle hebben^[17]. De arbeidsverhoudingen in bedrijven met een vergunning zouden sinds de opheffing echter nauwelijks zijn veranderd; van een betekenisvolle verbetering op dat gebied is dus geen sprake. Het aantal buitenlandse prostituees dat werkt zonder een geldige verblijfsvergunning, zou zijn afgenomen. Binnen de branche zou nog altijd verwarring heersen over de vormgeving van de arbeidsverhoudingen. Prostituees en exploitanten melden dat de prostituees zelfstandig werkzaam zijn, maar tegelijkertijd is er op grote schaal betrokkenheid van exploitanten bij de werkzaamheden van prostituees, op zo'n manier dat in feite sprake is van gezagsverhoudingen. De rechtspositie van prostituees zou voor verbetering vatbaar zijn. In de huidige praktijk hebben prostituees nog steeds vooral plichten en geen rechten. Bijna 1 op de 10 prostituees zou hebben aangegeven dat ze onder dwang is begonnen. Het aantal seksbedrijven zou zijn afgenomen van 800 naar minder dan 500. Volgens het WODC is dat meer een gevolg van de strengere regelgeving, dan van de legalisering.

Aanvullende maatregelen
In reactie op de evaluatie uit 2007 heeft de regering een aantal maatregelen aangekondigd om geconstateerde problemen aan te pakken. In een brief aan de Tweede Kamer (16 mei 2008) staat onder andere:

• Het wordt verplicht alle vormen van prostitutie te reguleren, dus niet alleen seksclubs of raamprostitutie, maar ook tippelen, escort en thuisprostitutie. Gemeenten mogen wel zelf bepalen welke vormen van prostitutie zij toelaten.
• De nuloptie wordt mogelijk gemaakt. Gemeenten kunnen zelfstandig bepalen of prostitutiebedrijven zich al dan niet binnen de gemeentegrenzen mogen vestigen.
• De positie van prostituees moet verbeterd worden door eisen te stellen aan de exploitant met betrekking tot werkomstandigheden, hygiëne en beheer.
• Op de escortbranche is nu weinig zicht. Er komt een landelijke vergunningplicht om te voorkomen dat bedrijven zich kunnen vestigen in gemeenten zonder escortbeleid. Dit wordt geregistreerd in een landelijk register van escortvergunningen.
• Prostituees die voor zichzelf werken krijgen een registratieplicht of een licht vergunningregime. Dit om te voorkomen dat er een vlucht ontstaat naar dit deel van de branche.
• Toezicht en handhaving moeten worden verbeterd, waarbij niet alleen politie en gemeenten, maar ook de Arbeidsinspectie en de Belastingdienst actief zullen meewerken bij integrale handhavingsacties.
• Klanten moeten inzicht krijgen in het verschil tussen legale en illegale prostitutie. Dan kan - als sluitstuk - het gebruik van diensten van een niet vergunde exploitant of van een niet-geregistreerde zelfstandige prostituee strafbaar worden gesteld.
• Verbetering sociale positie prostituees: de meeste prostituees geven de voorkeur aan zelfstandig werken en zien zichzelf niet als werknemer, maar in de praktijk blijkt in veel bedrijven sprake van zodanige gezagselementen tussen exploitant en prostituee dat sprake is van een dienstbetrekking. Er komt een voorwaardenpakket voor zelfstandigheid. Daarin staat onder meer dat de prostituee zelf de eigen werktijden en kleding bepaalt. Als niet aan het voorwaardenpakket wordt voldaan is sprake van loondienst. De keuze is aan de exploitant.
• Er komt meer aandacht voor uitstapprogramma's voor prostituees die willen stoppen.

In juni 2008 zou het debat worden gehouden in de Tweede Kamer over dit voorstel van de regering.

België
In België is prostitutie niet strafbaar, maar de wet verbiedt de organisatie van prostitutie en de ondersteuning van immigratie met het oog op prostitutie. ^[18] Dit om te voldoen aan de afspraken van de Verenigde Naties hierover. In de praktijk wordt prostitutie gedoogd. Vooral het Schipperskwartier in Antwerpen en de buurt rond het Noordstation in Brussel zijn gekende buurten met veel raamprostitutie.

Andere landen
In veel landen is het verwerven van geld voor seks niet illegaal, maar wel veel van de activiteiten daaromheen. Zo mag een prostituee in veel landen geen klanten werven ('soliciting'), zijn pooiers strafbaar, evenals de eigenaars of werknemers van bordelen. Er zijn vier manieren waarop overheden tegen prostitutie aan kunnen kijken:

• Afschaffen ('abolition')
  • Prostitutie is immoreel en prostituees en hun klanten moeten worden vervolgd (Verenigde Staten, met een aantal uitzonderingen zoals Nevada);
  • Prostitutie is een realiteit en prostituees, vooral vrouwen, worden uitgebuit, maar moeten niet worden gecriminaliseerd (Turkije);
  • Klanten buiten prostituees uit. Prostituees worden niet vervolgd, maar klanten en pooiers wel (Zweden, waarschijnlijk binnenkort ook Noorwegen);
  • Prostitutie is legaal, maar wordt niet aangemoedigd. Pooiers zijn strafbaar (onder andere Groot-Brittannië en Frankrijk).
• Reguleren - Prostitutie kan legale arbeid zijn; prostitutie en exploitatie zijn legaal, maar gereguleerd (Nederland, Duitsland en delen van Nevada in de V.S.).
• Legaliseren - Prostitutie is een slachtofferloos delict en moet compleet legaal worden gemaakt zodat het geen ondergrondse activiteit meer is. Dan kunnen de normale mechanismen in de maatschappij en de van toepassing zijnde wetten in werking treden.
• De-criminalisering - Prostitutie is net als andere arbeid. Seksbedrijven hoeven zich niet aan andere regels te houden dan andere bedrijven. Criminalisering werkt averechts voor sekswerkers (Australië, Nieuw Zeeland).

Zweden
In Zweden is het sinds 1 januari 1999 niet verboden seks te verkopen, maar wel om seks te kopen. Dit heeft volgens sommigen zeer positieve effecten gehad: het aantal straatprostituees in Stockholm zou met tweederde zijn gedaald en het aantal klanten met tachtig procent^[19]. Anderen zijn echter van mening dat prostitutie voor een deel ondergronds is gegaan en dus onzichtbaar is geworden voor de autoriteiten. Door klanten van prostitutie strafbaar te stellen en de politie meer te laten surveilleren, wordt het risico voor prostituees vergroot en verspreidt prostitutie zich over een groter gebied. Dit leidt ertoe dat de prostituees minder veilig zijn dan als ze samenwerken en dat ze hun strategie voor het werven van klanten veranderen: ze werken meer op donkere, afgelegen plekken en willen zo snel mogelijk bij de klant in de auto stappen om arrestatie te voorkomen^[20].

Noorwegen
In Noorwegen werd in april 2008 een wetsvoorstel ingediend om het kopen van seksuele diensten strafbaar te maken - net als in Zweden. Het doel van deze wet is de vrouwenhandel te bestrijden. Minister van Justitie Storberget stelt dat Noorwegen minder aantrekkelijk voor criminelen zal worden als de wet van kracht wordt. Tegenstanders zijn van mening dat het strafbaar stellen van klanten leidt tot een 'ondergronds' circuit met grotere risico's voor de veiligheid en werkomstandigheden van prostituees.

Morele argumenten
In Nederland mogen gemeenten geen morele argumenten meer gebruiken om prostitutie te weren. Toch is de discussie over prostitutie nog altijd moreel beladen. Sommigen zijn van mening dat prostitutie nooit vrijwillig kan zijn en kiezen op grond daarvan voor een verbod, zoals Zweden. Het uitgangspunt dat vrijwillige prostitutie mogelijk is (maar niet vanzelfsprekend) ligt aan de basis van het Nederlandse beleid. Aan het andere uiterste staan mensen die van mening zijn dat prostitutie en 'gewone seks' nauwelijks van elkaar verschillen^[21].

Gezondheid
Een risico van prostitutie is het oplopen van SOA's. Dit omdat prostituees seks hebben met veel verschillende partners, en hierdoor de kans op besmetting relatief groter is dan bij monogame personen.
Veilige seks met een prostituee verkleint de kans op een SOA aanzienlijk. Bij veilige seks is de kans op een SOA bij een prostituee even groot als bij andere mensen. Dit geldt ook voor HIV; bij veilige seks lopen prostituees en hun klanten geen groter risico dan andere mensen^[22]. Een specifiek kwetsbare groep is overigens die van de tippelaarsters, omdat hier relatief meer heroïneverslaafden onder zitten. Zij zijn kwetsbaar wegens het mogelijk verkeerd gebruik van naalden, niet vanwege hun beroep als prostituee zelf.

Klanten

Er is inmiddels een grote hoeveelheid boeken, artikelen en tijdschriften geschreven over prostitutie. Onderzoeken naar klanten van prostituees zijn echter vrij zeldzaam: de meeste publicaties gaan over prostituees, exploitanten of regelgeving. Volgens een deskundige vormt onderzoek naar klanten niet meer dan één procent van het totaal aan onderzoek op het gebied van prostitutie. Kennelijk zijn klanten van prostituees dus nauwelijks interessant onderzoeksmateriaal. De laatste jaren lijkt hier enige verandering in te zijn gekomen: de kennis over klanten neemt toe.

Aantal klanten
Eén van de eerste onderzoeken waarin werd getracht te achterhalen hoeveel mannen betalen voor seks, was een algemeen seksonderzoek in de Verenigde Staten in 1948. De onderzoekers kwamen tot de schatting dat twee op de drie mannen ooit in hun leven hadden betaald voor seks en dat vijftien tot twintig procent dit regelmatig deed. De door deze onderzoekers gebruikte methode (mannen gaven zichzelf op als netwerk van vrienden via contactpersonen) is echter stevig bekritiseerd en latere onderzoeken kwamen uit op lagere schattingen. Uit een grootschalig Brits onderzoek, dat vrijwel gelijktijdig werd gehouden in 1949, waar op een andere manier een steekproef werd getrokken, bleek dat een kwart van de mannen ooit voor seks had betaald. Latere onderzoeken kwamen uit op nog lagere percentages. In de Verenigde Staten toonde The National Health and Social Life Survey uit 1989 aan dat zestien procent van de mannen ooit had betaald voor seks. In ongeveer dezelfde periode kwamen Noorse onderzoekers tot de constatering dat dertien procent van de Noorse mannen ooit voor seks had betaald. Deense onderzoekers kwamen enkele jaren later op exact hetzelfde percentage uit. Brits onderzoek uit ongeveer dezelfde periode kwam uit op zeven procent en dat percentage werd een jaar later bevestigd in het meest invloedrijke Britse onderzoek naar seksueel gedrag waarvoor ruim achtduizend mannen werden ondervraagd. In Nederland is drie keer onderzoek gehouden onder een aselecte steekproef van mannen waarin het percentage klanten van prostituees werd gemeten. In 1968 bleek dat twaalf procent van alle Nederlandse mannen ooit een prostituee had bezocht. In 1981 kwam men tot een schatting van elf procent. Het meest recente onderzoek, uit 1989, gaf aan dat veertien procent van de Nederlandse mannen ooit had betaald voor seks en dat drie procent dit het afgelopen jaar tenminste één keer had gedaan.

Klanten per land

Land	Ooit betaald voor seks	Onderzoek uit
Verenigde Staten	67%	1948
Verenigde Staten	16%	1989
Groot-Brittannië	25%	1949
Groot-Brittannië	6%	1990
Groot-Brittannië	7%	1993
Groot-Brittannië	7%	1994
Groot-Brittannië	9%	2000
Nederland	12%	1968
Nederland	11%	1981
Nederland	14%	1989
Noorwegen	13%	1989
Denemarken	13%	1992
Australië	16%	2002
Schotland	10%	2006

Kenmerken klanten
Waar de meeste studies het over eens zijn is, dat de vraag naar betaalde seks groter is:

• onder mannen die in hun leven relatief veel verschillende seksuele partners hebben,
• onder oudere mannen,
• onder mannen die vaak van huis zijn, en
• onder mannen die meer dan eens getrouwd zijn geweest.

Vraag: groter of kleiner?
Het is moeilijk om op basis van empirische resultaten te concluderen of er meer of minder seks wordt gekocht door mannen dan vroeger. Gegeven het feit dat mensen gemiddeld steeds langer leven, gemiddeld meer verschillende relaties na elkaar hebben (al dan niet in een huwelijk) en arbeid steeds mobieler wordt, lijkt het waarschijnlijker dat de vraag naar seksuele diensten toeneemt, dan dat deze afneemt.

Een onderzoek uit 2007 van het Ministerie van Justitie naar de effecten van de opheffing van het bordeelverbod, stelde dat zowel het aanbod van als de vraag naar prostitutie zijn afgenomen.^[17] Dit komt volgens de onderzoekers vooral door de verslechterde economie, de groei van Internet (en dus 'webcamseks') en de seksualisering van het uitgaansleven.

Slavernij en dwang rondom prostitutie
In veel rijke landen werken illegale immigranten in de prostitutie, vaak tegen hun wil. De term die hiervoor wordt gebruikt is seksuele slavernij of mensenhandel. Soms worden de vrouwen in het land van herkomst geronseld onder belofte van een goede baan, en daarna eenvoudigweg verkocht aan organisaties die hun lichaam exploiteren. Doordat ze illegaal in het gastland verblijven, kunnen ze niet anders dan gehoorzamen aan hun exploiteurs omdat ze anders gevangen zullen worden gezet of teruggestuurd. Daarnaast worden de vrouwen vaak bedreigd of mishandeld om gehoorzaamheid af te dwingen. In Nederland wordt illegale vrouwen die aangifte doen van mensenhandel een tijdelijke verblijfsvergunning aangeboden, in de hoop dat hiermee de aangiftebereidheid wordt vergroot.

Seksuele slavernij vindt ook plaats in sommige Aziatische landen als India en Thailand. Daar worden jonge meisjes soms door hun ouders verkocht aan bordeelhouders. In Thailand vindt dit recentelijk steeds minder plaats. Bij Tempelprostitutie zijn de prostituees tempelslaven en bieden zij hun seksuele diensten voor de god/godin. Het bestaat nu nog in India en Nepal.

Vanaf de jaren '90 kennen we in West-Europa het fenomeen 'loverboy'. Een loverboy is een pooier die - vaak jonge - meisjes via verleidingstactieken inpalmt om hen op den duur in de prostitutie uit te buiten. Als ze eenmaal in de prostitutie beland zijn, worden de meisjes onder druk gezet om binnen het circuit te blijven.

Sekstoerisme
In de cultuur van India en Thailand is het bijna "gewoon" om een prostituee te bezoeken. Thailand is ook het doel van veel sekstoeristen: reizigers uit rijke landen die op zoek zijn naar goedkope seks. Daarbij kopen zij soms ook seks met minderjarigen. Andere bestemmingen voor sekstoeristen zijn Brazilië, de Filipijnen, de Caraïbische eilanden en landen in het voormalig Oostblok. Gambia is in opkomst als sekstoerisme-bestemming, ook voor vrouwen.

Advertenties

Net als andere dienstverleners gebruiken prostituees regelmatig advertenties om klanten te werven. Met name callgirls, thuisprostituees en sexclubs gebruiken dergelijke advertenties. De wetgeving op het gebied van dergelijke advertenties verschilt per land:

• In Nederland is het adverteren voor prostitutie legaal. In diverse reguliere kranten zijn advertenties voor prostitutie te vinden. ^[23] Daarnaast staan er advertenties voor Nederlandse prostituees op het internet.
• In Duitsland, waar vormen van prostitutie legaal zijn, is het adverteren voor prostitutie illegaal. Prostitutie komt echter ook voor in zogenaamde sauna's of massagehuizen en daarvoor mag wel reclame gemaakt worden.
• In Londen kan men in menig telefooncel zogenaamde tart cards aantreffen, kaartjes met advertenties voor callgirls. Officieel is het plaatsen van deze kaartjes echter verboden. ^[24]
• In Las Vegas zijn zowel prostitutie als het adverteren hiervoor officieel verboden. Op de Las Vegas Boulevard worden echter flyers uitgedeeld waarin prostituees hun diensten aanbieden. Dit wordt oogluikend toegestaan.

Prostitutie in de populaire cultuur

In literatuur

• Verschillende werken van Neel Doff
• Rood paleis (F. Bordewijk, 1936)
• ''Die Insel des zweiten Gesichts (Albert Vigoleis Thelen, 1953)
• The Happy Hooker: My own story (Xaviera Hollander, 1971)
• Hoerenlopen (Boudewijn van Houten, 1977)
• Hoeren (Ischa Meijer, 1979)
• Het verrotte leven van Floortje Bloem (Yvonne Keuls, 1982)
• Blauw is bitter (Dirk Bracke, 1994)
• Lelieblank, scharlakenrood (Michel Faber, 2003)
• De asielzoeker(Arnon Grunberg, 2003)
• Zonder moeder (Karina Schaapman, 2004)
• Vals licht (Joost Zwagerman, 2004)
• Elf minuten (Paulo Coelho, 2004)
• Loverboys (Helen Vreeswijk, 2005)
• Tegengif (Judith Visser, 2006)

In speelfilms

• Irma la Douce (1963)
• Belle de jour (1967)
• Wat Zien Ik!? (1971)
• Keetje Tippel (1975)
• Carrie (1976)
• Christiane F. (1981)
• Pretty Woman (1990)
• Leaving Las Vegas (1995)
• Moulin Rouge! (2001)
• Yo, Puta (2004)
• De Kus (2004)

In televisieseries

• De South Park-aflevering Chickenpox (1998) bevat het karakter Old Frida, een straatprostituee met herpes.

In computerspellen

• Grand Theft Auto: San Andreas (2004) bevat diverse tippelprostituees die de speler kan oppikken, en enkele erotische clubs. Ook kan de speler een pimp-level spelen.
• Fable: The Lost Chapters (2005) bevat de Darkwood Bordello waar de speler een raadsel kan oplossen.
• Red Light District is een spel dat speelt als een adventuregame, waarin de speler naar een prostituee op de Wallen moet gaan. Hierbij moet hij onder andere vermijden zijn vrouw (!) tegen het lijf te lopen.
• In eerste deel van de Leisure Suit Larry serie levert prostitueebezoek een hoge score op. Als Larry echter vergeet een condoom te gebruiken zal hij geïnfecteerd raken en sterven (game over!).

Externe links

• Amsterdamse keur uit 1413
• Emancipatie en prostitutie
• "'Loverboys' of modern pooierschap in Amsterdam", door Frank Bovenkerk, Marion van San, Miranda Boone, Tim Boekhout van Solinge en Dirk J. Korf
• "Slavenhandel op de Wallen" artikel van Ruth Hopkins in het NRC Handelsblad van 01-10-2005
• Korpsmonitor 2003
• Korpsmonitor 2004
• Plan van Aanpak Ordening & Bescherming Prostitutiesector - Aanvullende maatregelen voor het bereiken van de doelstellingen bij de opheffing van het algemeen bordeelverbod
• Vierde rapportage van de nationaal rapporteur mensenhandel

Bronnen, noten en/of referenties:

Voetnoten ^ Tot en met achttiende eeuw in eerste opzet grotendeels overgenomen uit: Engelse wikipedia, Prostitution ^ Engelse wikipedia, Lupanar (Pompeii) ^ Een exact citaat, met bronvermelding, van een kerkvader uit de eerste eeuwen, desnoods uit de vroege middeleeuwen, betreffende prostitutie, zou de kwaliteit van deze paragraaf aanzienlijk verhogen. Wie is deskundig genoeg om ergens zo’n citaat op te sporen? ^ Trinitair christendom. Zie ook Christendom verheven tot staatsgodsdienst. ^ a b McCall, Andrew: "The Medieval Underworld". Hamish Hamilton, 1979, ISBN 0750937270 ^ De Engelse wikipedia (Prostitution) verwijst naar het boek van McCall, Andrew: "The Medieval Underworld". Hamish Hamilton, 1979, ISBN 0750937270, en citeert Augustinus als: "If you expel prostitution from society, you will unsettle everything on account of lusts". ^ Vries, Petra de (2000): Duel met Hendrik Pierson. Mannelijke seksualiteit en de Nederlandse natie rond 1900, Jaarboek voor Vrouwengeschiedenis 20, 18-40, ISBN 9068611925 ^ Vries, P. de, (1998): De publieke vrouw als object van de staat. Invoering en opheffing bordeelverbod en de politieke strijd rond de prostitutie, Nemesis 1998 nr. 3, p. 62-67. ^ Vries, P. de, (1999): De ketenen van de blanke slavin en het belastbare inkomen van de sekswerkster. Honderd jaar feminisme en prostitutie in Nederland, in: Eeuwige kwesties. Honderd jaar vrouwen en recht in Nederland, jubileumuitgave Nemesis, Deventer, p. 140-153. ^ Doorninck, M. van Om verderf van een nog walgelijker aard te voorkomen, NRC-Handelsblad, 16 oktober 1999 ^ Mensenhandel is niet hetzelfde als mensensmokkel. ^ NRC Handelsblad 22 augustus 2008 ^ NRC Handelsblad 18 november 1998 ^ 'Loverboys' of modern pooierschap in Amsterdam, december 2004 ^ Zie ook het artikel van Ruth Hopkins in het NRC HandelsbladAmsterdamse politie staat machteloos tegenover loverboys, 1-10-2005 ^ ‘Schone Schijn’, gevonden op internet 21-8-2008 ^ Evaluatie opheffing bordeelverbod, deelonderzoek 1: gemeentelijk beleid ^ Landenrapporten over mensenrechten - 2005 “the Bureau of Democracy, Human Rights and Labor” (USA), 8 maart 2006, http://www.uspolicy.be/ra/mensenrechten_rapport_2005.htm ^ Women's Justice Center - Why hasn't anyone tried this before? ^ Teela Sanders - Evidence to Local Government Committee on Prostitution ^ De Amerikaanse libertaire professor en auteur Walter Block is hier een voorbeeld van. Hij wijst erop dat iedereen die seks heeft, daarvoor betaalt en zichzelf ervoor aanbiedt, ook als dat niet voor contant geld is: "De andere mogelijkheid is: Aantonen dat we altijd betalen voor seks--wij allemaal, te allen tijde--en daarom zouden we ons niet druk moeten maken over de financiële overeenkomst tussen een beroeps-prostituee en een klant. (...) Op zijn minst moeten we onze toekomstige partners toch wel iets aanbieden, voor ze er in toestemmen seks met ons te bedrijven." Volgens Block is het tegengaan van prostitutie hypocriet. Walter Block - Ter verdediging van prostitutie ^ http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/00000891.htm "Risk factors for AIDS in female prostitutes may be similar to those in other women living in these geographic areas". ^ Bijvoorbeeld in het Algemeen Dagblad en De Telegraaf ^ http://www.corkscrew-balloon.com/cork/99london/fonegirl.html Literatuur John Preston: Hustling, a gentleman's guide to the fine art of homosexual prostitution, Masquerade Books, New York, 1994, ISBN 1563331373. Néstor Osvaldo Perlongher: O negócio do michê, prostituição viril em São Paulo, 1.a edição 1987, Editora brasiliense, São Paulo, SP.